Er ligt een AI-offerte op je bureau en je moet kiezen: teken je nu, of vraag je eerst bewijs voor die beloofde productiviteitswinst? “Met deze AI-tool boek je x% productiviteitswinst.” Klinkt goed, maar wie heeft die cijfers eigenlijk gecheckt? In de praktijk komt het antwoord bijna altijd op hetzelfde neer: de leverancier zelf.
Dat is geen fraude, en de meeste aanbieders willen je niet bewust misleiden. Het punt is subtieler. De cijfers waarmee een AI-investering wordt verdedigd, zijn zelden onafhankelijk gecontroleerd. En net dat maakt ze zwak als basis voor een beslissing die jij moet verantwoorden richting je raad van bestuur. Voor je een budget vrijgeeft, loont het om te weten waar die percentages vandaan komen, en waar ze zwijgen.
Het gros van de AI-cijfers die je op een offerte ziet, is niet extern verifieerbaar. AI-bedrijven publiceren rapporten over hoe hun producten gebruikt worden, maar ze tonen enkel de data die ze zelf willen delen. Onafhankelijke onderzoekers hebben geen toegang tot de onderliggende cijfers om die te controleren, geeft MIT Technology Review aan op basis van wat academici zelf aangeven.
Wat wel onafhankelijk gemeten wordt, is de adoptie: hoeveel bedrijven AI gebruiken. Volgens Eurostat stijgt dat gebruik in Europese ondernemingen stevig. Bovendien bevestigt Statbel voor België dat meer dan een op drie ondernemingen intussen AI inzet. Voor een Belgische kmo die vandaag een beslissing moet nemen, betekent dat het volgende: dat je concurrenten AI gebruiken is een feit, maar of het bij hen rendeert weet niemand met zekerheid.
Let echter op het verschil. Die officiële bronnen meten hoeveel bedrijven AI gebruiken, niet hoeveel het oplevert. Er is namelijk geen gepubliceerde, onafhankelijke productiviteits- of rendementsmeting voor AI bij Belgische kmo’s. Adoptie is dus een feit, rendement is een belofte. En een belofte van de partij die je iets wil verkopen, is nog geen bewijs.
Concreet loop je een dubbel risico: een overschatte opbrengst en een onderschatte kost. Een productiviteitspercentage uit een verkoopdeck vertelt niets over jouw processen, jouw mensen of jouw datakwaliteit. Het is een gemiddelde uit een context die de leverancier zelf koos.
Bekijk de cijfers hieronder. De officiële adoptie in België lag in 2024 op 24,7 procent van alle ondernemingen. Daarbij zit een duidelijke kloof: 20,7 procent bij kleine, 23,1 procent bij middelgrote en 66,3 procent bij grote ondernemingen. Een vendorclaim van 75 procent voor kmo’s staat daar los van, want die is niet geverifieerd. En een officiële rendementsmeting? Niet gepubliceerd.
Die kloof tussen klein en groot is geen detail. Ze toont dat het resultaat van AI sterk afhangt van hoe volwassen je processen en je data al zijn. Een tool die bij een groot bedrijf rendeert, kan bij jou immers blijven steken op gebrekkige digitalisering. Bovendien zit de echte kost zelden in de licentie alleen, maar ook in integratie, opleiding en het herwerken van processen. Reken je enkel met het cijfer op de offerte, dan bouw je je businesscase op zand.
Behandel elk vendor-percentage als een hypothese, niet als een resultaat. De veilige lijn is simpel: adoptie is meetbaar, impact is contextafhankelijk. Koppel je beslissing dus aan je eigen processen, niet aan de benchmark van een verkoper.
Voor je goedkeurt, stel je deze vragen aan de leverancier:
Bouw daarna je eigen bewijs op. Start met een kleine pilot op één proces, met een duidelijk startpunt gemeten vóór je begint en een vaste meetperiode. Zo zie je in euro’s wat het echt oplevert, in plaats van in marketingtaal. Neem in je totale kostenplaatje ook opleiding en begeleiding mee, niet enkel de abonnementsprijs. Dat maakt de businesscase die je aan je raad van bestuur voorlegt controleerbaar. De keuze van een tool en een verantwoorde uitrol bekijken we soms samen met klanten, net om die verborgen kosten vooraf transparant te krijgen.
Neem de laatste AI-offerte die op je bureau ligt en zoek het productiviteitscijfer erin. Vraag de leverancier waar dat cijfer vandaan komt en of het onafhankelijk gecontroleerd is. Krijg je geen helder antwoord, dan weet je genoeg om nog niet te tekenen. Doe vandaag nog één concrete stap: vraag bij één leverancier de onderbouwing van hun cijfer op en plan meteen een pilotmoment in je agenda. Beslis pas over een volledige uitrol nadat die kleine pilot op jouw eigen cijfers heeft getoond wat het oplevert. Zo houd je grip op je budget en op het risico.
Nee, het gaat niet om fraude. Het probleem is dat de cijfers meestal niet onafhankelijk gecontroleerd zijn en enkel de data tonen die de leverancier zelf wil delen. Gebruik ze als signaal, niet als bewijs voor je investering.
Ja, voor adoptie wel. Officiële bronnen zoals Eurostat en Statbel meten onafhankelijk hoeveel bedrijven AI gebruiken. Wat zij niet meten, is de productiviteitswinst of het rendement voor een specifieke kmo. Dat moet je dus zelf aantonen.
Baseer je businesscase op een kleine pilot met een duidelijk startpunt en meetperiode. Voeg de volledige kost toe, dus ook integratie, opleiding en procesaanpassing. Zo leg je controleerbare cijfers voor in plaats van beloftes van een verkoper.
Een pilot is net de goedkoopste manier om een dure fout te vermijden. Voor een beperkt bedrag weet je of een tool in jouw context echt werkt, voor je hem breed uitrolt. Dat is verantwoord investeren in plaats van gokken op een percentage.
